Dự Án Mắt Sáng Việt Nam – Vì Tương Lai Sáng Ngời Của Trẻ Em Việt

Bài 2: CẬN THỊ

1. Khái niệm về Cận thị

Cận thị là hiện tượng không nhìn được rõ vật ở xa. Cận thị có thể là rối loạn về mắt mang tính di truyền và xảy ra do trục nhãn cầu quá dài. Mắt tập trung hình ảnh của các đối tượng ở phía trước của võng mạc dẫn đến mờ mắt khi nhìn xa. Cận thị là một vấn đề thị giác rất phổ biến.

2. Triệu chứng

Các triệu chứng bao gồm khó nhìn thấy các đối tượng ở xa, đau đầu, nheo mắt và kết quả học tập kém ở trẻ em.

3. Nguyên nhân bệnh Cận thị

• Trẻ thiếu ngủ hoặc ít ngủ: Trẻ phát triển rất nhanh, đặc biệt là từ 7–9 tuổi và 12–14 tuổi, trong khoảng thời gian này nếu thời gian ngủ của trẻ quá ít hoặc do không đủ thời gian để ngủ vì học quá nhiều rất dễ gây ra cận thị.
• Trẻ sinh ra có trọng lượng cơ thể quá thấp: Hầu hết trẻ sinh ra với trọng lượng cơ thể dưới 2,5 kg, đến tuổi thiếu niên dễ bị cận thị.
• Trẻ sơ sinh thiếu tháng: Trẻ sinh thiếu tháng từ 2 tuần trở lên thường dễ bị cận từ khi học vỡ lòng.
• Bố mẹ bị cận thị rất dễ di truyền sang con cái: Mức độ di truyền này liên quan mật thiết với mức độ cận thị của bố mẹ. Thông thường bố mẹ bị cận thị dưới 3 đi-ốp thì khả năng di truyền sang con cái rất ít. Nếu bố mẹ bị cận thị từ 6 đi-ốp trở lên thì khả năng di truyền sang con cái rất cao.
• Trẻ xem TV / thiết bị điện tử quá gần: Nếu ngày nào trẻ cũng xem TV nhiều hơn 2 giờ đồng hồ với khoảng cách từ mắt tới TV nhỏ hơn 3m sẽ làm cho thị lực suy giảm rất nhiều.

Bài 3: VIỄN THỊ

1. Khái niệm về Viễn thị

Viễn thị là tật bất thường khúc xạ khiến người mắc bệnh khó nhìn thấy đối tượng gần (hoặc cả xa lẫn gần khi độ viễn cao), đường đi của tia sáng ở mắt viễn khác so với mắt chính thị. Khi bị viễn thị, các tia sáng song song hội tụ ở phía sau võng mạc.

2. Triệu chứng

• Không nhìn rõ các vật ở gần, phải nheo mắt để nhìn rõ các vật.
• Nhức mỏi mắt, cay mắt, đau đầu khi đọc sách.
• Lác mắt ở trẻ em (do mắt phải điều tiết quá mức).

3. Nguyên nhân bệnh Viễn thị

• Do bẩm sinh trục nhãn cầu ngắn.
• Do không giữ đúng khoảng cách nhìn trong vệ sinh học đường, khiến thể thủy tinh mất dần tính đàn hồi và khả năng phồng.
• Ở người lớn tuổi, thể thủy tinh bị lão hóa, mất tính đàn hồi.

Người viễn thị khi nhìn như người bình thường thì ảnh của vật ở phía sau màng lưới (võng mạc), muốn nhìn rõ vật ở khoảng cách bình thường thì phải tăng độ hội tụ để kéo ảnh vật từ sau về đúng màng lưới bằng cách đeo kính hội tụ (kính phân kỳ/hội tụ theo chỉ định chuyên khoa).

Bài 4: LOẠN THỊ

1. Khái niệm về Loạn thị

Loạn thị là một tật về mắt liên quan đến khúc xạ. Ở mắt bình thường, các tia hình ảnh sau khi đi qua giác mạc thì được hội tụ ở một điểm trên võng mạc. Nhưng ở mắt loạn thị, các tia hình ảnh lại được hội tụ ở nhiều điểm trên võng mạc khiến cho người loạn thị thấy hình ảnh nhòe, méo mó, không rõ.

Nguyên nhân của loạn thị là giác mạc có hình dạng bất thường khiến khả năng tập trung ánh sáng của giác mạc bị giảm đi. Loạn thị có thể đi kèm với cận thị thành tật cận loạn, hoặc đi kèm với viễn thị thành tật viễn loạn.

2. Triệu chứng

• Mờ mắt ở mọi khoảng cách (cả nhìn gần và nhìn xa)
• Mỏi mắt, nhức đầu
• Nheo mắt thường xuyên, nhìn hình bị nhòe hoặc có bóng mờ

3. Nguyên nhân bệnh Loạn thị

Mắt có hai phần tập trung hình ảnh – giác mạc và thủy tinh thể. Trong một con mắt hoàn hảo, những bộ phận này có đường cong đều đặn như bề mặt của một quả bóng mịn, khúc xạ tất cả ánh sáng đến cùng một điểm trên võng mạc. Tuy nhiên, nếu giác mạc hoặc thủy tinh thể cong không đồng đều theo các kinh tuyến khác nhau, các tia sáng khúc xạ không đúng gây ra loạn thị.

Bài 5: PHÒNG NGỪA TẬT KHÚC XẠ

Để có đôi mắt sáng khỏe, Quý phụ huynh và các em học sinh hãy đồng hành tuân thủ 11 nguyên tắc vàng cùng MẮT SÁNG VIỆT NAM:

1. Kiểm tra mắt thường xuyên: Nên khám và đo sàng lọc mắt định kỳ ít nhất 6 tháng/lần.
2. Kiểm soát các bệnh lý toàn thân: Tiểu đường và huyết áp cao có thể ảnh hưởng đến tầm nhìn nếu không được điều trị thích hợp.
3. Nhận biết sớm các triệu chứng cảnh báo: Đột ngột mất thị giác ở một mắt, nhìn mờ, nhấp nháy ánh sáng, đốm đen, quầng sáng xung quanh đèn... cần đi khám chuyên khoa ngay lập tức.
4. Bảo vệ mắt khỏi ánh nắng mặt trời: Đeo kính mát chặn tia cực tím (UV) khi hoạt động dưới nắng gắt.
5. Ăn các thực phẩm lành mạnh: Chế độ ăn đủ dinh dưỡng gồm thịt, cá, trứng, sữa, gan động vật, các loại đậu, rau xanh, hoa quả tươi và thực phẩm màu đỏ/vàng (bí đỏ, cà rốt, khoai lang...) giàu Vitamin A và Beta-Carotene.
6. Sử dụng kính đúng tiêu chuẩn: Giúp tối ưu hóa tầm nhìn theo đúng chỉ định của bác sĩ nhãn khoa.
7. Sử dụng ánh sáng hợp lý: Lựa chọn đèn học đạt chuẩn giúp cải thiện độ tương phản và nhìn rõ hơn.
8. Môi trường học tập đủ sáng: Không học tập nơi thiếu sáng hoặc ánh sáng chói trực tiếp vào mắt.
9. Tư thế ngồi chuẩn & quy tắc nghỉ ngơi: Ngồi thẳng lưng khi viết, không cúi sát. Không xem tivi/màn hình liên tục quá 1 giờ; cứ mỗi 45–60 phút nên đứng lên nhìn ra xa cho mắt nghỉ ngơi 5–10 phút và massage mắt nhẹ nhàng.
10. Tăng cường vận động ngoài trời: Dành thời gian vui chơi giải trí, thể dục ngoài trời dưới ánh sáng tự nhiên.
11. Bỏ những thói quen có hại cho mắt: Không nằm hoặc quỳ để đọc sách/viết bài; không đọc sách báo khi đang đi trên ô tô, tàu hỏa, máy bay; không tự ý dùng kính đeo mắt không đúng tiêu chuẩn.

Bài 6: CẨM NANG CHĂM SÓC MẮT TRẺ EM

Hệ thống 7 nhóm chủ đề và từ khóa cốt lõi mà Phụ huynh cần quan tâm để đồng hành chăm sóc mắt cho con:

Bài 7: MẮT HOẠT ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO?

Tìm hiểu trực quan về cơ chế hoạt động kỳ diệu của đôi mắt con người: cách ánh sáng đi qua giác mạc, đồng tử, thủy tinh thể để hội tụ hình ảnh sắc nét trên võng mạc và truyền tín hiệu qua dây thần kinh thị giác lên não bộ.